Bedreigingen

Orka’s hebben geen natuurlijke vijanden. Ze staan bovenaan de voedselketen en hoeven daardoor niet te vrezen voor roofdieren. Toch worden orka bedreigd, door mensen.

Walvisjacht

Vroeger werd er op orka’s geschoten, omdat vissers ze als concurrenten zagen. Ze waren duidelijk niet geliefd bij mensen, die in die tijd nog dachten dat orka’s erg gevaarlijk waren. In andere delen van de wereld werd op orka’s gejaagd voor het vlees. In 1980 werden er door Russische walvisvaarders 916 orka’s gedood in Antarctica. Door Noorse walvisvaarders zijn tussen 1954 en 1981 ruim 2000 orka’s gedood. Het vlees van de orka's werd daar gebruikt als voedsel op pelsdier fokkerijen. In 1982 werd besloten om niet meer op orka's te jagen. Toch worden er door sommige gemeenschappen op kleine schaal wel orka's gedood voor het vlees, zoals in Indonesië en Saint Vincent en de Grenadines. Helaas wordt er door de lokale bevolking op Groenland de afgelopen jaren intensiever op orka's gejaagd. In 2014 kwam een bericht naar buiten dat er gedurende vijf jaar meer dan 100 orka's zijn gedood. 

Vangsten voor dolfinariums

Een andere bedreiging voor orka’s is de vangst voor dolfinariums. In 1961 werd de eerste orka levend gevangen, een vrouwtje dat was gestrand. Deze orka overleed na twee dagen. In 1964 en 1965 kwamen er nieuwe orka’s in gevangenschap, Moby Doll en Namu. Dit was het begin van de commerciële orkavangsten voor dolfinariums. Tot 1975 zijn er tientallen orka’s in de wateren rond Vancouver Island gevangen. Dit heeft een grote invloed gehad op de plaatselijke orka populaties, die daardoor sterk in aantal zijn gedaald. Na een vangstverbod in dit gebied werden er orka’s in IJslandse wateren gevangen en later ook in Japan en enkele andere landen. In 1997 zijn er voor het laatst orka's gevangen in Japan. Daar werden dat jaar vijf orka’s verkocht aan dolfinariums, alle vijf de dieren zijn ondertussen overleden. In Rusland worden jaarlijks nog steeds vergunningen afgegeven om orka's te vangen. Eerst waren deze pogingen niet succesvol, maar sinds 2012 zijn er diverse orka's levend gevangen en naar aquaria vervoerd in Rusland en China. Tegenwoordig zijn de meeste orka’s die in gevangenschap leven in de Verenigde Staten, Japan en west Europa in gevangenschap geboren.

 

Vervuiling

In 2005 werd bekend gemaakt dat orka’s de meest vervuilde pooldieren zijn. Er zijn monsters van de vetlaag van orka’s in Noorwegen genomen. In de vetlaag van deze orka’s zijn giftige stoffen aangetroffen, zoals pesticiden en PCB’s. Orka’s krijgen deze stoffen binnen via hun voedsel. Ook bij orka’s in andere gebieden zijn giftige stoffen gevonden. Deze giftige stoffen kunnen het immuunsysteem van de orka’s aantasten, waardoor ze vatbaarder worden voor ziektes, of de vruchtbaarheid verlagen waardoor populaties in aantal kunnen gaan afnemen. Vooral mannelijke dieren hebben een hoog gehalte aan gifstoffen. Dit komt doordat vrouwtjes de gifstoffen via de baarmoeder en melk doorgeven aan hun jongen.

Lawaai

Mensen veroorzaken lawaai onderwater. Dit geluid kan opzettelijk zijn, zoals het geluid dat gebruikt wordt bij sonar systemen en seismografisch onderzoek. Ook kan dit geluid een bijproduct van een activiteit zijn, zoals het lawaai van de motor en schroef van boten. Geluid is voor orka’s erg belangrijk, omdat het zicht onderwater vaak niet voldoende is. Ze gebruiken geluid voor communicatie, oriëntatie en het vinden van voedsel. Lawaai kan dus een bedreiging voor orka’s vormen. In veel gebieden zijn regels opgesteld waarbij boten op een bepaalde afstand van orka's moeten blijven, zodat de overlast verminderd wordt.

Voedseltekort

Voedseltekort kan ook een probleem vormen voor de overleving van orka’s. Dit lijkt een probleem te zijn voor de resident orka’s. Deze orka’s voeden zich voornamelijk met zalm, die ook door vissers wordt gevangen. In 2008 werden er magere orka’s gezien bij de southern residents. Ook was er een vreemde gedragsverandering zichtbaar. De orka’s waren namelijk in veel kleine groepjes verspreid over een groot gebied. Dit leek een aanwijzing dat de orka’s overal naar vis zochten. Om de orka’s in dit gebied te beschermen zal dus ook de zalm goed beschermd moeten worden. Ook de kweekzalmen in dit gebied vormen een bedreiging, doordat ze parasieten kunnen overbrengen op de wilde zalmen. En zonder wilde zalmen zullen er geen orka's zijn. Ook in andere gebieden lijkt dit een bedreiging. Orka's in de Straat van Gibraltar lijken te lijden onder de overbevissing, in dit geval de tonijn. En in Antarctica lijkt de visserij op ijsvis een bedreiging voor de type C orka's.

Wat kan jij doen om orka’s te helpen?

Er zijn verschillende manieren om orka’s te helpen. Allereerst kun je onderzoeksinstituten helpen door geld te doneren. Dit kun je doen door direct geld te geven of bijvoorbeeld door een orka te ‘adopteren’. Op de websites killerwhale.vanaqua.org of whale-museum kun je een orka uitkiezen. Ook kun je lid worden van the Center for Whale Research, waarbij je toegang krijgt tot verslagen van de laatste waarnemingen en een catalogus met alle orka's. Het gedoneerde geld wordt gebruikt om onderzoek naar orka’s te financieren.
Daarnaast kun je orka’s indirect helpen door goed voor het milieu te zorgen. Wees zuinig met energie en water, ga vervuiling tegen en koop bewust. Het is ook verstandig om geen vissoorten te eten die bedreigd worden. Wil je zelf bijdragen aan een betere zee, download dan de viswijzer en kies voor duurzame vis! Ook kun je meehelpen met het schoonmaken van de Nederlandse kusten door deel te nemen aan de beach clean up van Stichting de Noordzee.